Współczesny dom jest przyjazny dla jego mieszkańca i środowiska. Powinien być zaprojektowany z uwzględnieniem wzajemnych oddziaływań ze swoim otoczeniem,  z uwzględnieniem aspektów ochrony środowiska, warunków mieszkaniowych i społecznych, a charakteryzować go musi małe zużycie energii.

Energooszczędność budynku, w odniesieniu do procesu jego budowy, użytkowaia, a ostatecznie rozbiórki, staje się istotnym elementem realizacji zasady zrównoważonego rozwoju, realizacji zrównoważonych systemów energetycznych, celem polityki energetycznej zarówno Unii Europejskiej, jak  i poszczególnych państw. Ponadto w coraz większym stopniu jest wynikiem świadomego wyboru użytkowników i właścicieli różnego rodzaju budynków. Na wybór takiego rodzaju budynku wpływają rosnące ceny energii, świadomość braku pełnego bezpieczeństwa dostaw konwencjonalnych nośników energii oraz konieczność poszanowania zasobów kopalnych  i oczywiście względy ochrony środowiska.

Energooszczędność, polegająca na stosowaniu najbardziej ekonomicznych rozwiązań dla zmniejszenia zapotrzebowania na energię i jej racjonalne wykorzystanie, staje się standardem nowoczesnego budownictwa. Pojęcie „budynek energooszczędny” używane jest w odniesieniu do domu mieszkalnego lub obiektu usługowego o mniejszym niż normowe, obowiązujące w danym miejscu i czasie, zużyciu energii. Budownictwo energooszczędne wynikło z konieczności oszczędzania energii, wymuszonej po raz pierwszy kryzysem paliwowym lat siedemdziesiątych ubiegłego stulecia.

W obszarze budynków energooszczędnych były i są projektowane, budowane oraz eksploatowane budynki o dużo niższym, w stosunku do obowiązujących standardów i norm zużyciu energii, które nazywamy nisko-energochłonnymi.

Z kolei kategorią domów o ekstremalnie niskim zużyciu energii są domy pasywne. Ogólnie definiuje się je jako domy bez tradycyjnych systemów ogrzewania i chłodzenia lub też jako domy z minimalną potrzebą zewnętrznych dostaw energii w związku z ogrzewaniem i chłodzeniem.

Logiczną kontynuacją trendów i postępu technologicznego w zakresie budownictwa niskoenergetycznego jest budownictwo samowystarczalne energetycznie, realizowane poprzez rozwiązania ściśle skojarzone ze środowiskiem i wykorzystujące w sposób zrównoważony jego zasoby. Istnieje cały szereg przykładowych rozwiązań domów samowystarczalnych energetycznie, w których zużycie konwencjonalnych źródeł energii jest zerowe, nawet w odniesieniu do zapotrzebowania na energię do pokrycia całkowitych potrzeb energetycznych budynku – stąd nazwa domów zeroenergetycznych. Niektóre rozwiązania charakteryzuje wykorzystanie bardzo nowoczesnych, lecz wiąż drogich technologii.

Dostępne technologie umożliwiają realizowanie budynków, których systemy energetyczne wytwarzają większą ilość energii niż wynosi całkowite zapotrzebowanie budynku (np. przy dostatecznie dużej powierzchni dachu pokrytej ogniwami fotowolaticznymi). Budynki takie określa się jako energetycznie „dodatnie”. Budynki zużywają coraz mniej energii do pokrycia całkowitych potrzeb (przy rosnącym jednak ich zapotrzebowaniu na energię elektryczną), a umożliwia to postęp technologiczny i upowszechnianie energooszczędnych, coraz bardziej ekonomicznie opłacalnych technologii. Warunkiem tego procesu jest też wzrost świadomości mieszkańców i właścicieli budynków konieczności racjonalnego, oszczędnego użytkowania energii.

Klasyfikację budynków energooszczędnych, uszeregowanych wg kryterium zużycia energii do ogrzewania w Polsce, przedstawia rysunek.

Kwalifikacja budynków wg zużycia energii nieodnawialnej do ogrzewania

Standardy energetyczne budynków w Polsce i porównanie z innymi krajami

Standardy innych krajów europejskich o zbliżonym do polskiego klimacie stawiają większe wymagania w zakresie ochrony cieplnej budynków. Porównanie zawiera tabela poniżej.

Porównanie standardów ochrony cieplnej budynków

Przy obecnych już cenach energii w Polsce bardziej opłaca się budować budynki o znacznie większym standardzie ochrony cieplnej niż obecnie obowiązujący. Zwiększenie kosztów budowy jest szybko rekompensowane niższymi kosztami zużywanej w domu energii.

Opracował:
Dr inż. Ryszard Wnuk
Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A.
Dyrektor Polsko-Japońskiego Centrum Efektywności Energetycznej

Rysunki: autorskie

Przeczytaj inne  artykuły na temat budynków energooszczędnych:

Cechy budynku energooszczędnego

Projektuję dom energooszczędny